Eldre har seksuelle behov som ofte blir neglisjerte i omsorgstenesta. Helsepersonell bør byrje å diskutere konseptet orgasmeomsorg. Aldri før har det vore viktigare å fokusere på den seksuelle helsa til eldre i ei tid der sjukeheimsbebuarar knapt får mat og dusj. I staden for ballongleik, burde dei eldre rundt om på norske sjukeheimar i staden prøve orgasmar. Dette for å forbetre søvn, helse og velvære. Dette meiner Marte Helene Skogstad i eit innlegg publisert i Nettavisen 11.november 2025.

Marte Helene skriv:

«Verdens helseorganisasjon er krystallklar: Seksuell helse er velvære, og gjelder gjennom hele livsløpet. Det gjelder også i norsk eldreomsorg. Likevel blir seksualitet hos eldre ofte behandlet som pinlig, ekkelt eller komisk.»

Og vidare:

«Forskning viser at seksualitet og tilfredsstillende seksuell aktivitet henger sammen med bedre humør, mindre stress, frigjøring av hormoner som oksytocin og prolaktin – og i flere studier også bedre kognitiv funksjon hos eldre som har hyppig og/eller tilfredsstillende sex.

Orgasmer kan gi ro. Det kan dempe uro. Det kan gi bedre søvn. Dette er relevant i en eldrekontekst hvor man ofte bruker medisin for uro, men knapt bruker berøring.»

Medan den seksuelle evna utan tvil blir mindre med alderen, er det ifølgje Marte Helene feil å omtale eldre som «aseksuelle». I staden må helse- og omsorgstenesta «legge til rette for at dette kan ivaretas på trygge, verdige og profesjonelle måtar».

Ein augneblink lurte eg på om ho meiner personalet bør tre inn som «seksualtekniske assistentar», eller om vi skal sende ein flokk erfarne prostituerte inn på somatisk langtidsavdeling eller demensavdelinga.

Heldigvis er det ikkje snakk om slike intervensjonar. I staden føreslår Marte Helene mellom anna kompetanseheving for tilsette (kurs i seksuell helse, grenser og samtykke), moglegheita for ektepar å få privatliv på avdelinga, samtalar om seksualitet i inntakssamtalar og inkludering av dette i pleieplanar, og tilgang til seksualtekniske hjelpemiddel.

For som Marte Helene oppsummerer: òg eldre har rett til eit sexliv. Eller, «rett til intimitet, nærhet og seksuell selvbestemmelse», som ho formulerer det.

At eldre på sjukeheimar ikkje får sex, er diverre ikkje heilt sant. Ved omsorgssenteret i Alta i 2021 vart 92 år gamle «Emma» valdteken av den 20-årige pleieassistenten «Mohamad», og i ein dom i Vestre Finnmark tingrett stod det at den unge mannen «utnyttet sin stilling som helsearbeider på en særlig utspekulert måte». Om 92-åringen fekk spesielt mykje nyting av denne episoden, er nok tvilsamt – ho hadde iallfall ikkje nemneverdig mykje ho skulle ha sagt. Her hadde utan tvil eit lynkurs i grenser og samtykke gjort underverk for «Mohamad» og andre MENA-menn som blir henta inn frå gata av småkåte, kvinnelege avdelingsleiarar som vil ha meir farge i arbeidskvardagen.

Frå eitt ytterpunkt til eit anna: enkelte eldre med demenssjukdom får ei ukritisk haldning til seksualitet. Dei misser hemningane og blir frampå, kontaktsøkjande og rett og slett kåte. Då blir unge, kjekke pleieassistentar eit naturleg val for demente eldre av begge kjønn – for alternativet er desse halvgamle, utrivelege kjerringane som berre lagar leik, leven og spetakkel (desse beista vil ingen ha; dei vil knapt ha seg sjølve!). Då er 19-årige «Lovise» eller 20-årige «Mohammed» eit betre val. Det handlar ikkje berre om å føretrekkje yngre: mange demente trur bokstavleg tala at dei er unge igjen, og at ungane må sendast på grendeskulen, eller kyrne mjølkast. Dette blir kalla regresjon på fagspråket, og er eit veldokumentert fenomen i målgruppa.

Dei aller fleste eldre får eit mildt sagt avslappa forhold til seksualitet når alderen tyngjer dei. Mangel på orgasmar er ditt minste problem når du har fått fast plass på sjukeheim. Menn med innlagt kateter og halvsidig lamming etter tre-fire hjerneslag er dårlege «orgasme-kandidatar». Sameleis er 90-årige damer som sist hadde antyding til pirring i «høneheimen» då EU heitte EF. Dei er mette av dage, og sex kunne ikkje ha interessert dei mindre. For å vere nådelaust ærleg: i våre dagar blir folk innlagt på sjukeheim for å døy, og mange av dei vil det sjølv òg.

Når ein fyrst snakkar om seksualhelse, burde fokuset kanskje liggje på personalgruppa. No når det fysiske arbeidsmiljøet er likestilt med det psykososiale, burde arbeidsgjevarar leggje til rette for at tilsette får sopass handterlege arbeidsforhold at dei har overskot til å ivareta seksualhelsa når arbeidsdagen er over. Visse avdelingsleiarar og einingsleiarar burde utan tvil oppleve meir orgasmar; kanskje 80% av alle personalsaker hadde blitt unngått. Tilsette som aldri orkar å late orgasmane dundre innanfor heimens fire veggar, kan fort utgjere ein fare for trivselen og velværa til kollegaene.

Allereie dei romerske keisarane visste dette: slavar som aldri får brød eller sirkus, vil før eller seinare gjere opprør.