Etter å ha vore bortreist ein periode, fann eg eit mystisk brev i postkassa som berre bar namnet mitt. Då eg opna konvolutten, fann eg følgjande historie, som er skriven i ein stil som ligg særs nær min eigen. Medan bodskapen er openberr, er det nok ironisk meint frå denne anonyme forfattaren si side.

Noko meir underleg enn fylgjande episode har eg aldri opplevd før – og eg er ein mann som trass i min unge alder har opplevd litt av kvart. Det kan skrivast svære bøker om ting eg har opplevd. Men denne hendinga her kan lett fylle ei heil bok åleine, for so løyen er den at kvar ein vitug person aldri ville drøyme om at noko slikt kunne vere sant.

Studentar er i dag ei utskjelt gruppe i samfunnet, å vere student er ikkje lenger assosiert med kunnskapseliten i landet. Grunnen til det, er at det er ti gonger meir studentar i dagens Noreg enn det er framtidige arbeidsplassar – dette fører uunngåeleg til at det går inflasjon i studentmassen, studenten vert devaluert som både yrke og i verste fall menneske. Spesielt stort er dette problemet på universitetet, som aldri i særleg stor grad har lært studentane å bruke kunnskapane sine til noko praktisk og oppbyggjeleg for landet. På universitetet skal ein motta kunnskap – og ikkje noko særleg meir.

Men eg skal ikkje rakke ned på vår ærefulle utdanningsinstitusjon, det ligg ikkje i mi oppseding eller danning å sparke nokon som ligg nede. Når du har lese denne teksten, vil du òg forstå at det ikkje nødvendigvis er universitetet det er noko gale med, heller med måten ein bruker kunnskapen på.

Hjernen er eit fantastisk organ, som kan lagre meir informasjon enn hundre Alexandria-bibliotek. Skulle ein ha skrive ned alle tankar, alle innfall, kort sagt alle hugrørsler, so ville ikkje alt ha fått plass i tusen bøker. Ikkje eingong i hundre tusen bøker. Å få plass til eit heilt livs tankar er heller ikkje mogleg, sia dei fleste ikkje lærer seg å lese før ved seks-sju-årsalderen – og berre dei færraste er i stand til å skrive noko anna enn handlelister og ’snart tilbake’-lappar.

Alle har ein hjerne, og alle tenkjer heile tida. Like umogleg som det er å ikkje ha ein hjerne, like umogleg er det å late vere å tenkje. Tankane er der same kva ein gjer. Dersom ein bestemmer seg for ikkje å tenkje, so vil ein likevel tenkje den tanken om ikkje å tenkje. Greier du å ikkje tenkje på noko som helst? Gjer du det, vil eg kysse deg og spandere tusen halvliterar på deg.

Hjernen er òg det organet i kroppen som krev mest energi. Når Sandemose i ’En flyktning krysser sitt spor’ frå 1933 skriv at den energien ein brukar på å tenkje, kan erstattast med ’en biff halvårlig’, so er dette berre eit prov på at han har ein annan definisjon på kva tankearbeid er. Det einaste Peter Kien i Canettis ’Forblindelsen’ frå 1935 gjer, er tankearbeid, og han et knapt noko i det heile. Han er mager som Døden, og hadde hjernen kravd mykje energi, so hadde han jo vore feit.

For å gje deg ein slags klårskap i denne bisarre og underlege hendinga, skal eg fyrst fortelje ei lita uhyggjeleg historie om ein person som ein dag vaknar opp, berre for å oppdage at han er skrekkeleg svolten. Det han ikkje veit, er at hjernen og magen har bytta plass – når det gjeld kor mykje stoff dei kan ta til seg. Medan hjernen er umetteleg, kan magen berre romme ei avgrensa mengd mat og drikke. Personen et som han er galen, men alt forsvinn ned i magen – som er like stor som vanleg frå utsida, men uendeleg stor på innsida, same paradoks som den umettelege hjernen. Kunnskapstyrsta gjenskaper seg magemessig i ei absurd tyrst, som tilslutt fører til at personen drikk i seg heile verdshavet. Dermed døyr alle på planeten av tyrste og svolt. Tanken bak denne historia er kor mykje det er plass til i eit so lite organ som hjernen.

Heilt fram til andre mars trudde eg på at hjernen er umetteleg. Eg sat på lesesalen og fordjupa meg i det siste bindet av Marcel Prousts usedvanleg omfangsrike roman ’På sporet av den tapte tid’. Best som eg sat der, vart eg gripen av ei ubestemmeleg mettekjensle, som om eg hadde drukke for mykje alkohol på for kort tid – det har alle gjort minst éin gong, og er ikkje noko å skamme seg over. Mettekjensla skilde seg frå alle andre mettekjensler ved at eg ikkje følte noko ubehag i magen, slik ein vanlegvis gjorde – men i hovudet. Noko der inne pressa på, eit trykk byrja å byggje seg opp.

Uvel og kvalm vart eg straks etter. Stille pakka eg saman sakene mine og forlét salen, eg greidde ikkje å vere der i eitt minutt til. Ut or det veldige universitetsbygget gjekk eg, medan eg tenkte at litt frisk luft ville gjere meg godt, det var jo slikt eit vent vêr ute. Mettekjensla vedvarte, det var som om hovudet skulle eksplodere. Noko slikt hadde eg aldri opplevd før, det var rett og slett skremmande. Tenk om eg – trass min unge alder – skulle få slag! Som fattig student hadde eg ikkje vore so påpasseleg med legebesøk, eg hadde faktisk ikkje vore til lege éin einaste gong dei siste tre åra. For alt eg visste, kunne eg ha både aids, syfilis, kreft, difteri og det som verre var.

Filosoferande, som eg har ein tendens til å verte når livet viser meg fingeren, gjekk eg igjennom det siste året av mitt litteraturstudium. Det hadde vore uvanleg hektisk, den nye kvalitetsreforma gjorde til at eg heile tida måtte levere inn oppgåver om uoverskodeleg omfengjande tema, i tillegg til å medføre at eg heile tida måtte lese som ein hest for å kome meg igjennom fjellet av pensumbøker. Det siste året måtte eg ha lese minst hundre bøker, ein fjerdedel av denne bokhaugen var tunge pensumbøker som kosta flesk og vog tungt i sekken. På biblioteket var eg so ofte at dei tiltala meg på førenamn, og det trass i at mange tusen vitja det kvar dag.

I det eg gjekk inn porten til huset eg budde i, var eg vâr ei avis som låg på trappa. Det var tilfeldigvis ei av dei mange studentavisene som universitetets lakeiar spydde ut, denne tilhøyrde i tillegg fakultetet eg var lakei ved. Nyleg hadde eg sendt inn ein artikkel angåande populærlitteraturens kvelartak på dei etablerte klassikarane, og av nyfikne over om min artikkel stod på trykk der, tok eg opp avisa og bladde om til leiarsida.

Det var nok det å lese den lagnadstunge overskrifta som førde til at hjernen min fekk nok. Ut or munn og nase kom ei underleg, gråleg væske – den likna på papir som var oppløyst i vatn – som rann i litervis nedover kroppen min, på klea mine og ned i platningen og graset. Som ein fontene fossa skiten ut or meg, spruten stod fleire meter til kvar side. Alle i gata stoppa med sine ærend og såg på meg med store, fælne og vantru auge. Lærde herrar i dress berande på stresskoffert såg på meg og rista på hovudet medan dei veksla felles blikk av visdom, kunnskap og innsikt. Eg hadde lese for mykje.

Akkurat som ein liten skvett øl er nok til å få ein fordrukken til å kaste opp det han har drukke i løpet av kvelden, so var denne overskrifta nok til å få hjernen til å spy opp all kunnskapen den hadde vorte tvangsfôra med det siste året. Spydde gjorde eg i timesvis, ubrukeleg og ufordøygd kunnskap rann i svære elvar ut porten og nedover fortauet. Heldigvis var det eit kumlòk nedst i gata, elles hadde eg forårsaka flaum med min Niagarafoss av bokleg oppkast. Presis i den augneblinken stakkars meg trudde dette skulle halde fram so lenge Eos trekte sola over himmelen og so lenge Atlas stod forsteina og bar himmelkvelven nede i Afrika, då stoppa hjernen spyinga.

Ein merkeleg tomleik var det inne i hovudet. Ikkje sia barndomens lukkelege, bokfrie dagar hadde eg kjent meg so lett i hovudet. Det var som om ei tung bør var lesst – ikkje frå skuldrene, men – frå hovudet mitt. Hadde eg hoppa, so hadde eg letta og floge gjennom lufta som ein uskuldig sumarfugl. Eg kasta eit blikk på overskrifta, knurva saman avisa og lo høgt for meg sjølv. Etterpå pakka eg saman mine viktigaste eigendelar og tok ein lang ferie.

Du lurer sikkert på kva som stod i overskrifta, og dersom eg seier det, so vil du byrje å lure på om det var overskriftas innhald som var årsaka til at hjernen fekk nok, eller om det berre var det å lese noko som gjorde utslaget. Sjølv veit eg det ikkje. Men i overskrifta stod det iallfall, med strenge krigstypar og etterropsteikn :

«Vi les for lite bøker!»