Dette er ei novelle. Alle personar og hendingar er oppdikta. Sjå òg «I kjellaren til den skriveglade bestemora», publisert 21.april 2025.

Vår mann Karl har akkurat blitt teken på fersken i å snike seg ut eit kjellarvindauge i huset til ei viss skriveglad bestemor i ein liten utkantkommune, 45 kilometer frå Lavik ferjekai. No står den eine sonen og stirar han i kvitauget med sitt kvite, norske ansikt vride i høgst forståeleg skepsis. Med ein stødig puls like oppunder 100, står Karl og avventar situasjonen medan han febrilsk pønskar ut ei løysing.

«Kva gjer du her?» spør mannen med tydeleg aggresjon i stemma. «Eg såg deg nettopp klatre ut av det kjellarvindauget der. Har du brote deg inn?»

«Kanskje…» svarer Karl medan han i grunnen kjenner seg litt dum. Det er alltid flaut å bli teken på fersken på denne måten. Det er heldigvis særs sjeldan at dette skjer.

«Ivar!» roper mannen, men støvsugaren bråker for mykje til at broren høyrer han. «Ivaaar!!»

Karl har ikkje noko val. Han trekkjer pistolen fram frå hylsteret i beltet.

«Eg trur ikkje du skal rope slik,» seier han. Mannen frys til med redsel i auga då han stirar inn i pistolmunningen.

«K-kva vil du?» svarer den likbleike, barske karen.

«Eg er ute etter opplysingar,» svarer Karl medan han tek eit steg nærare. «Kor er han som leigde kjellarleilegheita til mora di?»

«E-eg veit då faen!» utbryt han. «Han berre stakk for eit par dagar sidan! Vi hadde aldri noko med han å gjere! Mamma tok imot leige ein gong i månaden, det var alt!»

«Hmm, so berre mora di veit kor han har stukke i veg…» Karl får eit skummelt smil i det fotogene ansiktet. «Kor jobbar mora di?» Pistolen er no berre nokre centimeter frå det panikkslegne ansiktet.

«H-har du tenkt å drepe mamma?» Tårene sprett ut av dei isblå auga.

«Vil du heller at eg skal drepe deg? Eller kanskje Ivar, som sannsynlegvis no står med ræva i vêret og fjernar hybelkaninar i stova?»

«Kven er du?? Kva vil du??» Stemma går i fistel og sprekk i eit klynk.

«Som eg sa, eg er ute etter opplysingar. Og dess mindre du veit, dess betre.»

Eit våt, mørk flekk dannar seg i skrittet på utkantkommunens lokale helt. Mannen skjelv som eit ospelauv der han står på bein som trugar med å gje etter under han.

«Ho jobbar på omsorgssenteret i [X]!» klynkar karen til slutt. «H-har du tenkt å fare dit og skyte ho framfor både personale og bebuarar?!»

«Nei, so klart ikkje, eg er ikkje dum.» Karl ler kort. «Sjølv om eg nettopp vart teken på fersken i innbrot.» Han trekkjer på skuldrene. «Vel, eg har fått vete det eg treng å vete. Om du fortel om dette til nokon, kjem eg tilbake igjen og skyt både mora di, Ivar og Ingolf. Og so skyt eg deg.» Han nikkar mot bilen som står eit steinkast frå dei. «Kor er mobilen din?»

«I b-bilen! Både min mobil og Ivar sin!»

«Utmerka.»

To mobilar ligg eit minutt seinare øydelagde på grusen. Den tøffe tømraren står ved hushjørnet og grin med utpissa bukser. Ivar held framleis på å støvsuge kjellarleilegheita. Karl spurtar nedover vegen og finn sin godt kamuflerte bil. No har han tida mot seg på alle måtar. Det er berre eit tidsspørsmål før alle alarmklokker ringjer i heile regionen. Næraste nabo er ikkje so altfor mange kilometrane unna – men han må dei to brørne kome seg til til fots, sidan kassebilen deira på mystisk vis har fått fire flate dekk.

*

Omsorgssenteret ligg midt i den vesle bygda, men utan å ruve eller ta for mykje plass. At ein før eller seinare blir gammal og pleietrengjande, skal ikkje bli vigd for mykje plass i det daglege. Derimot er den lokale kyrkja og den tilhøyrande kyrkjegarden omtrent det fyrste ein ser når ein køyrer inn i bygda. Karl stoppar sin trufaste bil borte ved den lokale Joker-butikken, i praktisk gåavstand frå omsorgssenteret. Bilen står med fronten ut, slik at han raskt kjem seg unna dersom bakken skulle byrje å brenne under føtene på han.

Han har akkurat ringt sjefen sin og forklart situasjonen. Dei har blitt samde om ein strategi.

Denne pleieheimen tek imot vår mann med opne armar (iallfall opne dører). I den solbada fellesstova sit ein haug med kvithåra seniorar og lyttar til to mannfolk som speler og syng til dei. Den eine speler gitar medan den andre speler trekkspel. Stemninga er munter og lettare animert, og lukta av mat i lokalet indikerer at det ikkje er lenge til middag. Her et dei middag klokka 16, eit klart avvik frå «sjukeheimsstandarden» som er klokka 13.

Inne på kjøkkenet står den skriveglade bestemora framfor medisintralla. Kollegaen hennar, ei høg, vakker brunette med eit tettsitjande, glitrande sølvsmykke, står ved kjøkkendisken og brettar serviettar. Ho har pussig nok på seg munnbind. Dette synet var vanleg og uunngåeleg på alle sjukeheimar i 2021 – men høgst uvanleg og direkte tragikomisk no i 2025.

«Orsak,» seier Karl der han står i døropninga. Bestemora og kollegaen hennar frys herleg til og ser på han med overraska dådyrauge. «Eg må snakke litt med deg.» Han vender blikket mot bestemora og seier hennar heilnorske namn.

«Eg er straks tilbake, Annette,» seier ho til den vakre, høge kollegaen.

Maskerte Annette blir forlaten på kjøkkenet. Med tonar frå trekkspel- og gitarmusikk i bakgrunnen går Karl og bestemora litt lenger bort i korridoren.

«Kva gjeld det?» spør ho.

«Eg må snakke med deg om den leigebuaren du har hatt hjå deg,» seier Karl. «Abdullah Muhammad Abdullah.»

«Ja, kva med han?» Ho mønstrar han frå topp til tå. «Og kven er du?»

Eit sekunds trykkjande spenningsstillheit følgjer. So svarer Karl, med den største autoritet som er å oppdrive:

«Eg er betjent Heldal frå Politiets utlendingseining. Eg kjem eins ærend frå Oslo.»

«Er du frå politiet?» Auga blir store og stemma går opp ein oktav.

Maskerte Annette stikk nasen ut kjøkkendøra og ser på dei med sine store, vakre, livlege auge. Bestemora gestikulerer at ho skal gå inn på kjøkkenet igjen. Munnbindhovudet forsvinn.

«Har… har du legitimasjon?» spør dama spakt.

«Den har eg gløymt nede i bilen. Men vi kan ringje sjefen min om du vil ha nokon som kan gå god for meg.» Karl tek opp mobilen sin.

«Nei, eg stoler på deg.» Eit fjollete smil. «So… Kva har han gjort?»

«Herr Muhammad Abdullah har fått avslag på opphaldsløyvet sitt, og fått pålegg om å returnere til heimlandet innan tre veker. No har det gått fem veker, og vi er her for å hente han.»

«Har han fått avslag?» Ho ser på han med store, nesten uuthaldeleg tindrande auge. «Men han er jo so kjekk! Og han snakkar jo so godt norsk! Og han er i full jobb!»

«Alle tre tinga kan nok medføre riktigheit, men det er ikkje relevant for oss. Han har fått avslag, og oppheld seg no ulovleg i landet. Slik er lova, som våre folkevalde politikarar har bestemt.»

«Ja, eg skjøner jo det.» Arbeidarparti-dama bit seg i leppene og vrir lett på seg der ho står. «Eg vil naturlegvis hjelpe dykk etter beste evne.»

«Veit du kor han er no?»

«Han… han sa noko om at han hadde fått ny jobb. Han gav meg si nye adresse. Det er faktisk i Oslo!»

«Hmm, i Oslo?»

«Eg skal gje deg adressa!» Ho tek opp mobilen sin frå lomma på den mørkeblå uniformsskjorta. Karl tek fram si vesle notatblokk frå eit av dei mange hylstera i beltet. Adressa er i utkanten av Oslo, nesten på kommunegrensa.

«Og du er sikker på at det er der han skulle?» Stemma hans er politi-streng.

«Det var det han sa, iallfall!»

«Greitt, då har eg det eg treng. Takk for samarbeidet, frue.»

«Frue? Jøye meg, vi er då veldig formelle i dag!» Dama blir nesten litt flau der ho står.

Maskerte Annette kik igjen på dei gjennom døropninga. Dei vakre, livlege auga gestikulerer at kollegaen skal kome til ho.

«Middagen er ferdig no,» seier ho med si milde, underdanige, lett skjelvne jentestemme.

«Og det er eg òg,» seier Karl. «Hels bebuarane god middag frå meg.»

Bestemora piler truskuldig og blåøygd bort til sin herleg sjenerte kollega medan Karl stikk seg ut raskaste veg. Sjølv om oppdraget har vore vellykka, må han kome seg vekk frå regionen so fort som råd er. Snart vil politiet vere på utkik etter ein fotogen mann med pistol, og det siste han vil er å bli stoppa i ein «rutinekontroll» i Lavik-området.

Han køyrer langs den smale vestlandsvegen, godt over fartsgrensa. Han ringjer sjefen. Mobilen er festa i ein haldar montert ved dashbordet, og han har handsfree-sett. Dermed er telefonsamtalen hans lovleg etter Trafikklova.

«Hallo, Karl,» svarer den milde, dempa damestemma til Inger-Lise.

«Hallaisen,» seier Karl. «Oppdraget er over. Eg har fått ei Oslo-adresse eg må undersøkje nærmare.»

«Utmerka. So dekkhistoria di fungerte altso? Eg fekk aldri nokon telefon frå deg.»

«Nei, dama var dum nok til å ta historia mi for god fisk. Folk har framleis tillit til politiet ute i periferien.»

«Ja, lensmann og prest er høgste autoritet på bygda. So no blir det ein Oslo-tur på deg.»

«Ja. So du bør ordne flybillettar snarast mogleg. Sporet er fersk, so eg må reise seinast i morgon, helst i dag.»

Ein kort pause lyd i den andre enden. So seier milde, dempa Inger-Lise:

«Fly blir nok for dyrt. Eg kan ordne deg billettar til nattoget til Oslo i kveld.»

«Hmm, har de ikkje lenger midlar?»

«Vi har midlar, men ikkje uavgrensa midlar. Den leigebilaffæren din kosta oss dyrt. Sjefen min har lagt strenge føringar på kva vi kan bruke pengar på. So det blir toget. Ta med deg ei god bok og ei god pute.»

«Eg får ikkje sovekupé?»

«Det er altfor dyrt. Men det er no fredeleg på toget. Og du slepp tryggleikskontrollen.»

«Ja, det åleine gjer opp for ei natt med lite eller ingen søvn. Greitt. Då blir det toget på meg. Men eg kjem til Bergen seinare enn venta. Lavik-Oppedal blir for farleg. Eg køyrer heller over Gaularfjellet til Dragsvik og tek ferja til Vangsnes. Det blir Vikafjellet i staden for Romarheim. Mindre sjanse for politikontroll der.»

«Toget ditt går klokka 23. Rekk du ned til Bergen i god tid før det?»

«Med god margin.»

«Flott. Eg sender billett til e-postadressa di.»

«Greitt. Vi snakkast.»

Oppdraget har teke ei uventa vending, men destinasjonen er ikkje på nokon måte overraskande. Før eller seinare vil alle vonde krefter søkje seg til Oslo – den supranasjonale djupstaten sin filial i Noreg.