Dette er del 3 av kortromanen «I dei kommunale skugganes dal».

Den søte blondina bak disken tok i mot Karl si betaling for to koppar kaffi og to stykke sjokoladekake. Han bar brettet med seg gjennom lokalet til dette kjøpesenterbakeriet og landa det på eit bord borte ved dei store vindauga. Juledekorasjonane stod i skarp kontrast til dei rundt femti gråtonane av vinter ute. Den store bydelslandsbyen av splitter nye leilegheiter omringa senteret, gata såg ut til å strekkje seg til verdas ende. Dama på andre sida av bordet hadde raudt hår med pannelugg og litt ned på sidene, akkurat nok til å dekkje øyra. Ho gjekk med eit sjølvsmykke med ein liten, oval medaljong som glitra mot den solbrune, lett rynkete huda. Ho var gammal nok til å vere mora hans.

«Korleis går det med deg, Oddveig?» spurde han, før han gav ho kaffikoppen og kakestykket.

«Det var so godt å bli pensjonist,» sa ho, før ho tok ein slurk av kaffien. – «Og du, Karl? Korleis går det med deg?»

«Akkurat no går det ikkje so bra,» svarte han dønn ærleg. – «Det er difor eg ville møte deg for ein prat. Du er den einaste igjen som eg kan stole på.»

«Hmm, eg får då ikkje håpe det.» Ho sette sakte ned koppen. Med ein liten gaffel i neven tok ho ein liten bit av kakestykket. – «Kva skjer?»

«Fyrst av alt vil eg takke deg for at du tok deg tid til å møte meg i dag.»

«Åh, eg er pensjonist, so eg har all verdas tid. Eg skulle likevel på senteret i dag for å handle julegåver med dottera mi.»

«Greitt. For det andre, so lurer eg på om du vil vere referanse for meg. Eg prøver å finne ny jobb i helsesektoren, og eg har ingen igjen å spørje. Eg har brent ein del bruer.»

«Du har det ja…» Oddveig beit seg i leppa og vrei lett på den tynne, men barmfagre kroppen. – «Eg må nok seie nei. Næraste leiar bør vere referanse.»

«Eg har legitime grunnar til å tru at min noverande leiar vil snakke meg ned.»

«Ein referanse har ikkje lov til å snakke ned eit jobbsøkjar. Ho kan berre skildre deg nøytralt, eller seie at ho ikkje vil snakke om deg.»

«Kollegaer kan òg vere referanse. Eg har òg som referanse ein kollega frå ei anna avdeling i etaten. Faktisk er ho den einaste eg har att.» Blikket hans veik unna til alle julelysa utanfor.

«Verkeleg? Kva med Carina?»

Karl sukka tungt:

«Carina er død.»

Oddveig sperra opp auga og fekk hakeslepp.

«Er ho det?» spurde ho i eit langt lysare toneleie. – «Korleis døydde ho? Var det kreft? Slag? Ei bilulykke?»

«Hmm, du har ikkje høyrt det. Det stod i lokalavisa i november.»

«Eg har budd i Spania i eit halvt år. Eg kom fyrst heim førre veke.»

Karl tok ein slurk kaffi med ei lett skjelven hand. Kakestykket hans låg urørt på fatet.

«Oddveig…» byrja han. – «Carina stal Stesolid frå medisinskapet på sin nye arbeidsplass og forgifta både seg og mannen. Ho blanda det med heimelaga øl som dei drakk til fredagsmiddagen. Dei begge hadde tre gonger dødeleg dose i systemet jamfør obduksjonen.»

«Korleis veit du det? Vart all denne informasjonen offentleggjort?»

«Vel, eg har mine kjelder, utan at eg kan gå inn i detalj. Dei braut jo teieplikta so det ljoma. Igjen, kommunen er kjent for å lyge og halde slikt hemmeleg, so det er bra at det kjem ut.»

Oddveig vendte blikket mot dei mange julelysa og sukka tungt:

«Sjølv har eg ingenting anna enn gode erfaringar med kommunen, og eg jobba der i 25 år.»

«Vel, gode erfaringar har ikkje eg.» Han lente seg tilbake på stolen. – «Og akkurat no er eg langtidssjukemeldt frå mi 100%-stilling i Skuggedal bufellesskap.»

Noko uroleg dukka opp i dei sjelfulle auga hennar:

«Oi. Har du forvilla deg ut der?»

«Eg vart tvinga ut dit av einingsleiaren.»

«Hmm, i det minste er ikkje Tiril der. Eit større rævhol skal du leite lenge etter.» Ho himla med auga.

Karl tok ein lang slurk frå kaffien. Oddveig forsynte seg med ein liten bit til av kakestykket. Utanfor slo regnet mot dei digre vindauga. Det bleike dagslyset kunne ikkje konkurrere mot den langt sterkare innandørsbelysninga.

«Kva meiner du eg skal gjere med jobbsituasjonen min?» spurde han.

Auga til Oddveig lynte kort. Ho vrei på seg med eit noko utilpass uttrykk i det vakre, tilårskomne ansiktet.

«Eg er ikkje rette personen å spørje,» sa ho. – «Eg gjer ting på min måte og seier nøyaktig det eg meiner til folk. Det tydar ikkje at du bør gjere det same. Eg sa meininga mi til Tiril fyrste året vi jobba saman, og ho lét meg vere deretter. Ho visste at eg var for sterk til å late meg mobbe og manipulere.»

«Hmm, eg trudde òg at eg var sterk. Eg trudde at eg gjorde det rette i å bli venner med sjefen min i staden for Tiril.» Han sukka igjen. – «Det var femti-femti. Eg kunne like gjerne ha kasta mynt og krone. No kjennest det ut som heile etaten er mot meg.» Oddveig lytta merksamt til han med eit alvorstyngd ansiktsuttrykk. – «Kollegaene mine nektar å hjelpe meg. Min nye sjef vil ha meg over på trygd. Einingsleiaren vil at eg skal misse autorisasjonen. HR-leiaren, den skitungen, meiner eg ikkje burde jobbe med menneske i det heile – at eg ikkje passar i helsesektoren.»

«Dei meiner du ikkje passar å jobbe med menneske, og so sender dei deg i bufellesskap for å jobbe med multihandikappa?» Ho smilte lett medan ho lente seg tilbake på stolen. – «Men, seriøst. Dersom situasjonen din er so ille, burde du finne ein annan jobb. Eg måtte gjere det mange gonger dei 25 åra eg sjølv jobba i helsesektoren. Nokre arbeidsplassar har eit frykteleg arbeidsmiljø, og dette kjem anten av leiinga eller personalgruppa, ofte begge delar. Der vil alltid vere ei Tiril ein stad, og diverre alltid ein inkompetent leiar.»

«Greitt, men utan referansar vil eg ikkje kunne finne ein annan jobb.»

«Eg veit det. Eg kan nok ikkje hjelpe deg, diverre. Du må be din nye sjef om å bli referanse.»

«Ho som meiner eg bør gå over på trygd?»

«Ja, men det har ho ikkje lov å seie til ein potensiell arbeidsgjevar.»

«Lov og lov, det skjer jo likevel. Det verste, Oddveig, er at administrasjonen faktisk trur på løgnene Tiril fortel om at eg seksuelt trakasserer både ho og brukarane.»

«Ja…» Ho smilte lett igjen. – «No oppfører du deg jo litt rart med damene. Kanskje litt upassande. Du er for ivrig. Men det er berre måten du er på. Det kan diverre misforståast. Kanskje brukarane genuint trur at du legg an på dei, når du eigentleg berre prøver å vere vennleg. Psykisk utviklingshemma er, som du sikkert skjøner, ikkje spesielt smarte. Dei har bokstavleg tala dumskap som diagnose.»

«Det står til og med i eit møtereferat at eg er mistenkt for seksuell trakassering. Det ser ikkje akkurat bra ut!»

«Nei, der er eg heilt einig med deg. Det ser ikkje bra ut i det heile. Og du er ein mann som jobbar i ein sektor dominert av oss hersens kvinnfolk. Og, som eg sa, du er ein tanke snål. Eksentrisk, vil eg påstå. Ikkje at det er noko gale med det. Det er berre det at folk misforstår deg, fordi dei ikkje er vande med avvik frå det som er normalt.» Ho vendte blikket tankefullt til sida. – «Dei er ikkje særleg gamle sjeler.»

Karl sat der djupt tankefull. Auga hans var store og triste.

«Det verkar som om der ikkje finst ei løysing på dette problemet.»

«Åh, ei løysing finst.» Ho trekte på skuldrene, før ho åt i seg siste rest av kakestykket. – «Løysinga kan liggje rett framfor nasen din, for alt du veit.»

«Ein av dei pårørande i Skuggedal er ikkje heilt god heller. Ein gong slo han ein av pleiarane i ansiktet fordi det låg feil pute i senga til dottera.»

«Ja…» Ho vrei lett på seg. – «Det høyrest ut som du skal kome deg vekk derifrå.»

«Har du nokosinne vore i ein liknande situasjon, Oddveig?» Han drakk siste slurk av kaffien.

«Ikkje so alvorleg som din. Men pårørande skal du passe deg for. Eg har vore i kranglar med dei mange gonger, ofte på grunn av bagatellar. Dei elskar jo barna sine.»

«Kanskje. Men dei hatar oss.»

«Eg trur ikkje dei hatar dykk.» Ho såg på sitt glitrande sølvarmbandsur. – «Nei, no må eg nok gå. Eg skal møte dottera mi nede i fyrste etasje. Eg skal passe dei to barnebarna mine i helga.» Ho tok eit silkeskjerf rundt den rynkete halsen, før ho reiste seg. – «Og Karl… Eg veit ikkje kor god du eigentleg er i jobben din, men når leiinga trur du ikkje kan din eigen jobb, då har du eit problem.»

Karl sukka tungt. Oddveig tok i all hast på seg si svarte vinterjakke. Ho verka ganske ivrig etter å kome seg derifrå.

«Men uro deg ikkje,» sa ho. – «So lenge du er sjukmeldt kan dei ikkje seie deg opp. Det er faktisk ulovleg.» Ho tok på seg den svarte skinnveska. – «Du er midt i stormen no, Karl. Eg misunner deg ikkje denne situasjonen i det heile. Eg kan ikkje gjere noko for å hjelpe deg. Berre hald ut. I det minste er du smart. Smartare enn dei. Det er ditt einaste forsvar mot dei.»

«Har du lyst å møtast igjen neste veke?» spurde Karl medan han reiste seg.

Oddveig rista til hans store overrasking bestemt på hovudet:

«Nei. Eg er oppteken. Dessutan er vi ikkje so nær kvarandre.»

«Ikkje nær kvarandre? Vi jobba saman i tre år. Vi åt lunsj saman ei rekkje gonger. Du køyrde meg til og med heim når vi jobba kveldsvakter saman. Vi lo og spøkte kvar einaste vakt saman. Eg ser faktisk på deg som ein venn!»

«Ja, men det gjer altso ikkje eg, diverre.» Ho vende blikket mot uvêret ute. – «Eg har aldri sett på deg som noko anna enn ein kollega. Ein vittig og veltalande kollega, det skal du ha.»

«Eg hadde sterkt inntrykk av at du ville vere venner med meg.»

«Venner? Nei, diverre.» Ho vende blikket mot han igjen med alvor i ansiktet. – «Dette er ikkje lett for meg å seie, og normalt har eg ingen problem med å lufte tankane mine til folk. Du er lett å mislike, men vanskeleg å skade. Du har dette mørket i auga dine. I ansiktet ditt. Det skremmer meg, for å vere ærleg. Det er denne vesle, litt irriterande gnålestemma inni hovudet mitt som stadig seier til meg at du er farleg å kome for nære.» Stemma hennar brast. Ho kremta. – «Kanskje det er difor Tiril er so redd for deg.»

«Redd for meg? Ho hatar meg, openbert. Ho har brukt dei siste fire åra på å øydeleggje mitt gode namn og rykte.»

«Nei, Karl.» Eit vagt smil pynta ansiktet hennar. – «Eg såg det på blikket hennar kvar gong du kom inn i rommet. Måten ho såg på deg… Det var ikkje hat. Eg har sett nokon sjå på eit anna menneske med hat i blikket. Slikt eit blikk har noko brennande i seg. Dette beksvarte tomrommet av avsky.» Ho knappa igjen vinterjakka. Lynet fór over himmelen. Det tora i det fjerne. – «Tru meg. Tiril hatar deg ikkje. Ho fryktar deg. Sameleis leiinga. Kvifor trur du einingsleiar, administrasjonen og HR brukte kvart eit skitne triks i boka på å bli kvitt deg?»

For éin gongs skuld vart han målbunden. Oddveig vende ryggen mot han og gjekk derifrå. Ho forlét mørke, farlege Karl Heldal.

Han stakk innom Vinmonopolet, tok bussen heim og drakk seg sanselaus.